Stosunek pracy - co warto wiedzieć?
2022-06-08
Podstawową formą zatrudniania pracowników w przedsiębiorstwie jest stosunek pracy. Tę formę relacji między pracodawcą a pracownikiem reguluje Kodeks Pracy, który jasno i jednoznacznie formułuje prawa i obowiązki zarówno pracownika jak i pracodawcy. Dzięki temu relacja między stronami umowy jest równorzędna i żadna ze stron nie znajduje się na pozycji dominującej. W razie sporów, które wynikną między pracodawcą a pracownikiem – sądem właściwym do ich rozstrzygnięcia jest sąd pracy.
Stosunek pracy – podstawowe informacje
Jak już zostało to wspomniane we wstępie, stosunek pracy to taka relacja między pracownikiem i pracodawcą, która została zdefiniowana przez Kodeks Pracy, który reguluje obowiązki i przywileje każdej ze stron.
Pracodawca, który decyduje się na podpisanie z pracownikiem umowy o pracę jest więc zobowiązany do tego, by wypłacać mu regularnie wynagrodzenie (jeżeli jest to minimalna pensja to musi być zgodna z tą ustaloną przez rząd na dany rok), odprowadzać składki ubezpieczeniowe oraz zaliczkę na podatek. Musi jednoznacznie sformułować obowiązki, za które pracownik będzie odpowiadał oraz zapewnił takie warunki do pracy, które pozwalają na realizowanie tych obowiązków.
Jednocześnie jest też zobowiązany by przyznać urlop wypoczynkowy – w takim wymiarze, jaki został przez pracownika wypracowany – urlop rodzicielski oraz pokrywać koszty świadczenia chorobowego, gdy pracownik jest nieobecny w pracy z powodu choroby.
Stosunek pracy nakłada więc na pracodawcę szereg obowiązków, ale pracownik również jest nimi obciążony.
Musi wywiązywać się ze swoich obowiązków zawodowych sumiennie. Jest odpowiedzialny za swoje miejsce pracy i wykonywane zadania. Musi stawiać się w pracy w czasie wyznaczonym przez pracodawcę i przebywać w niej zgodnie z wymiarem czasu pracy ustalonym przy podpisywaniu umowy (przy pełnoetatowym pracowniku jest to osiem godzin dzienne). Swoje obowiązki musi wykonywać w miejscu wskazanym przez pracodawcę – z pewnymi wyjątkami.
Każdą swoją nieobecność w pracy musi zgłosić do przełożonego – pracodawcy lub kierownika, zależnie od tego, jakie ustalenia zostały poczynione na wstępie.
Nieobecność nieusprawiedliwiona stanowi podstawę do zwolnienia pracownika. Jeżeli jego okoliczności zmuszające do opuszczenia miejsca pracy występują nagle i niespodziewanie, to i tak musi powiadomić przełożonego. Ewentualną dokumentację związaną z usprawiedliwieniem nieobecności może przedłożyć w późniejszym terminie.
Prawa i obowiązki pracodawcy
Niektóre spośród praw i obowiązków pracodawcy zostały już omówione powyżej. Tu jednak warto dodać, że w przypadku stosunku pracy, pracodawca może oczekiwać od swojego pracownika nie tylko sumiennego wykonywania obowiązków, ale również dawania dobrego świadectwa o firmie. Oznacza to, że w kontakcie z jej partnerami czy klientami pracownik zobowiązany jest do odpowiedniego zachowania.
Wszelkie działania pracownika, które prowadzą do osłabienia wizerunku, są na szkodę firmy i mogą poskutkować utratą klientów mogą stanowić podstawę do zwolnienia pracownika – również dyscyplinarnie.
Nie może jednak w dowolny i swobodny sposób zarządzać czasem pracownika. Wszelkie ustalenia, godziny pracy i harmonogram zmian muszą być wcześniej podane pracownikowi do wiadomości. Zakres obowiązków pracownika również musi być mu z góry znany, a wszelkie zmiany w tym aspekcie wymagają formy pisemnej, jako aneksu do umowy lub wypowiedzenia zmieniającego.
Prawa i obowiązki pracownika
Pracownik natomiast nie może bez pozwolenia przełożonych opuścić miejsca pracy. Nie może zrobić sobie dnia wolnego bez wcześniejszego uzgodnienia tego z przełożonymi. Jest zobowiązany nie tylko do sumiennej pracy, ale również ponosi odpowiedzialność za swoje błędy, które mogą przynieść szkodę firmie.
Urlop wypoczynkowy musi zgłosić odpowiednio wcześniej, by pracodawca mógł zaplanować tę nieobecność w harmonogramie pracy. Nieobecność spowodowaną chorobą musi natomiast potwierdzić za pomocą zwolnienia lekarskiego wystawionego przez lekarza rodzinnego lub lekarza specjalności, której choroba dotyczy.
Może się zdarzyć też tak, że umowa o pracę zwiera w sobie zapis o zakazie konkurencji. Jeżeli pracownik podpisze taką umowę, to nie wolno mu podejmować pracy na rzecz podmiotów konkurencyjnych, ani w oparciu o umowę o pracę ani o umowy cywilno – prawne.
Jeżeli natomiast zakaz konkurencji przedłużony zostanie na okres po zakończeniu stosunku pracy z pracownikiem, pracodawca powinien wypłacić pracownikowi stosowne odszkodowanie za okres trwania zakazu.
Zespół Ekspertów ING Księgowość